Wynik quizu – ocena 3.5 (dst+)

Farmakoterapia cukrzycy — najważniejsze fakty (wykład 1)

Patomechanizm

• Typ 1: autoimmunologiczne niszczenie komórek beta → bezwzględny niedobór insuliny → leczenie wyłącznie insuliną; triada: wielomocz, pragnienie, odwodnienie.
• Typ 2: insulinooporność (lipotoksyczność → nadmiar ATP → ↓GLUT4 i receptorów); insulina początkowo zachowana/nadmierna (hiperinsulinemia kompensacyjna).
• Transport glukozy wymaga 4 elementów: glukoza, insulina, receptor insulinowy, GLUT4. Glikacja białek → przewlekły stan zapalny → powikłania naczyniowe.

Diagnostyka

• Glikemia na czczo ≥126 mg/dl (dwukrotnie); przygodna ≥200 mg/dl + objawy; OGTT 2 h ≥200 mg/dl; HbA1c ≥6,5%.
• Stan przedcukrzycowy: glikemia na czczo 100–125 mg/dl lub OGTT 2 h 140–199 mg/dl.
• HbA1c = średnia z 2–3 miesięcy; cele: ogólny <7%, młodzi <6,5%, ciąża <6%, starsi <8%.
• Peptyd C: wysoki → typ 2; nieoznaczalny → typ 1 (+ przeciwciała anty-GAD, anty-ICA).

Leczenie niefarmakologiczne

• 3 filary (~30% każdy): dieta, aktywność fizyczna, farmakoterapia (+10% edukacja).
• Kaloryczność liczona od należnej masy ciała; wysiłek leczy insulinooporność (↑GLUT4), ↓ryzyko o ~60%.
• Typ 1 + wysiłek: ↓insulina doposiłkowa o 30–50%, węglowodany proste, glukagon przy sobie.

Leki (mechanizm / wskazania / działania niepożądane)

• Metformina — lek I rzutu; nasila beztlenową glikolizę → ↑GLUT4; 1500–3000 mg/dobę; brak hipoglikemii; objawy z przewodu pokarmowego; ryzyko kwasicy mleczanowej w zaostrzeniach; odstawić 24–48 h przed planowym kontrastem; dozwolona w ciąży i PCOS.
• Pochodne sulfonylomocznika — jedyne hipoglikemizujące; ryzyko hipoglikemii i przyrostu masy; lek ostatniego wyboru.
• Akarboza — inhibitor alfa-glukozydazy; małe znaczenie, wzdęcia/biegunka.
• Flozyny (SGLT2) — ↓próg nerkowy do ~130 mg/dl; wskazania: DM2, niewydolność serca, PChN; nefroprotekcja (zwężenie tętniczki doprowadzającej); zakażenia moczowo-płciowe; przeciwwskazane w DM1.
• Agoniści GLP-1 — opóźniają opróżnianie żołądka, redukcja masy, ochrona sercowo-naczyniowa; kamica żółciowa / zapalenie trzustki; ostrożnie z sulfonylomocznikiem.
• Inhibitory DPP-4 (gliptyny) — doustne, słabsze, tańsze; linagliptyna możliwa u dializowanych.
• Trzy leki I rzutu w DM2: metformina, flozyny, agoniści GLP-1.

Insulinoterapia

• Bezwzględne wskazanie: typ 1. Krótkodziałająca ludzka — 30 min przed posiłkiem; analog szybkodziałający — tuż przed/po.
• Analogi długodziałające są bezszczytowe (~24 h) → mniejsze ryzyko hipoglikemii nocnej niż insulina N.
• Prosta: start ~10 j. lub 0,2 j./kg, dawka wg glikemii porannej (cel 110–130 mg/dl). Intensywna: ~40% baza / ~60% doposiłkowa. Pompa: ciągły wlew analogu szybkodziałającego.
• W typie 2 insulina uzupełnia, nie zastępuje leków doustnych.

Powikłania

• Ostre: kwasica ketonowa, zespół hiperglikemiczno-hiperosmolarny, kwasica mleczanowa, hipoglikemia polekowa.
• Przewlekłe: makroangiopatia (główna przyczyna zgonów), nefropatia (DM2 = najczęstsza przyczyna PChN, marker: albuminuria), retinopatia, neuropatia, stopa cukrzycowa.
• Monitorowanie: HbA1c co 3–6 miesięcy + lipidogram, ciśnienie, albuminuria, kontrola oczu i stóp.