Twój wynik
Wynik quizu – ocena 3.5 (dst+)
75.0% 21/28 poprawnych 412/420 pkt
Dostateczny plus – warto jeszcze powtórzyć
Apoptoza i śmierć komórki
Statystyki wyników
Szczegółowe zestawienie
21/28
Kliknij pytanie aby zobaczyć szczegóły
| Pytanie | Wynik | Czas | Bonus | Combo | Razem |
|---|---|---|---|---|---|
|
Pytanie 1
|
10 | 23.5s | +5 | - | 15 |
|
Pytanie 2
|
10 | 19.5s | +5 | +2 | 17 |
|
Pytanie 3
|
10 | 15.2s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 4
|
10 | 22.7s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 5
|
10 | 8.3s | +5 | +10 | 25 |
|
Pytanie 6
|
10 | 21.4s | +5 | +10 | 25 |
|
Pytanie 7
|
10 | 31.5s | +4 | +10 | 24 |
|
Pytanie 8
|
10 | 27.1s | +5 | +10 | 25 |
|
Pytanie 9
|
0 | 17.1s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 10
|
0 | 28.4s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 11
|
0 | 30.3s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 12
|
0 | 57.3s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 13
|
0 | 9.8s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 14
|
10 | 15.5s | +5 | - | 15 |
|
Pytanie 15
|
10 | 5.0s | +5 | +2 | 17 |
|
Pytanie 16
|
10 | 9.1s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 17
|
10 | 24.5s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 18
|
0 | 24.1s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 19
|
10 | 16.2s | +5 | - | 15 |
|
Pytanie 20
|
10 | 30.0s | +5 | +2 | 17 |
|
Pytanie 21
|
10 | 17.5s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 22
|
10 | 28.3s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 23
|
10 | 22.7s | +5 | +10 | 25 |
|
Pytanie 24
|
0 | 10.4s | 0 | - | 0 |
|
Pytanie 25
|
10 | 13.8s | +5 | - | 15 |
|
Pytanie 26
|
10 | 27.5s | +5 | +2 | 17 |
|
Pytanie 27
|
10 | 17.1s | +5 | +5 | 20 |
|
Pytanie 28
|
10 | 25.9s | +5 | +5 | 20 |
Materiał edukacyjny
Apoptoza – definicja i morfologia
APOPTOZA to zaprogramowana, fizjologiczna śmierć komórki. Proces AKTYWNY wymagający ATP (w przeciwieństwie do nekrozy, która jest bierna). Termin pochodzi z greckiego – „opadanie liści". Jest NIEODWRACALNA.
Morfologia apoptozy: 1) odwodnienie cytoplazmy (odwrotnie niż w nekrozie, gdzie woda wnika), 2) zmniejszenie rozmiarów (komórka kurczy się – w nekrozie pęcznieje jak balon), 3) kondensacja chromatyny (DNA pofragmentowane, silnie wybarwione jądro), 4) zanikanie otoczki jądrowej, 5) ciałka apoptotyczne (kuleczki z materiałem jądrowym i cytoplazmatycznym), 6) fagocytoza przez MAKROFAGI, 7) BRAK stanu zapalnego.
Etapy pod mikroskopem: A = prawidłowa komórka, B = utrata kontaktu z sąsiednimi, C = KARIOREKSJA + BOMBLE (blebbing), D = ciałka apoptotyczne → fagocytoza.
Przykłady fizjologiczne: erytrocyty żyją 120 DNI → śledziona/wątroba → apoptoza; tworzenie palców u zarodka; regeneracja krypt jelitowych; inwolucja grasicy w 12. ROKU ŻYCIA; eliminacja niepełnowartościowych plemników.
Zbyt RZADKA apoptoza: nowotwory, choroby autoimmunologiczne, zakażenia wirusowe (wirusy blokują apoptozę). Zbyt CZĘSTA apoptoza: choroby niedokrwienne, choroby układu nerwowego.
Zmiany biochemiczne: translokacja fosfatydyloseryny, fosfatazy/kinazy białkowe, cytochrom C z mitochondriów, kaspazy, fragmentacja DNA – wszystko wymaga ATP.
Szlaki apoptozy
ZEWNĄTRZPOCHODNY (receptorowy): sygnał z ZEWNĄTRZ komórki. Receptory śmierci (DR) na powierzchni błony, nadrodzina TNF, domena śmierci (DD). Ligand → receptor → kaspaza 8,10 (inicjatorowe) → kaspaza 3 (egzekutorowa) → śmierć.
WEWNĄTRZPOCHODNY (mitochondrialny): sygnał z WNĘTRZA komórki (mitochondria). Uszkodzenie DNA → zwiększona przepuszczalność błony mitochondrialnej → uwolnienie CYTOCHROMU C + APAF1 → tworzenie APOPTOSOMU → kaspaza 9 (inicjatorowa) → kaspaza 3 (egzekutorowa) → śmierć.
CERAMIDY łączą szlak zewnątrzpochodny z wewnątrzpochodnym – pełnią rolę „mostu".
Białka BCL2: antyapoptotyczne (BCL2, BCLXL, BCLW – hamują apoptozę) vs proapoptotyczne (BAX, BAD, BH3 – pobudzają). BCL2 może należeć do OBU grup.
P53 „strażnik genomu": między grzebieniem mitochondrialnym a zewnętrzną błoną. Uszkodzenie DNA → P53 wypływa do cytoplazmy → uruchamia apoptozę. BEZWARUNKOWE dla apoptozy. U większości chorych na nowotwory P53 jest USZKODZONE/ZMUTOWANE.
3 grupy enzymów: kaspazy (trawią białka), endonukleazy (degradują DNA/RNA), transglutaminazy (tworzą ciałka apoptotyczne).
Kaspazy
Enzymy proteolityczne trawią białka. Tną w miejscu po KWASIE ASPARAGINOWYM. Aktywują jedna drugą (kaskada). Niszczą POLIMERAZĘ (naprawia DNA). Uszkadzają RB, MDM, P53.
INICJATOROWE: kaspaza 2, 8, 9, 10, 12. Kaspazy 8,10 = szlak zewnątrzpochodny. Kaspaza 9 = szlak wewnątrzpochodny. EGZEKUTOROWE: kaspaza 3, 6, 7. KASPAZA 3 – najważniejsza egzekutorowa. PROKASPAZY: nieaktywne zymogeny, aktywowane przez przecięcie. KASPAZA 1: charakterystyczna dla PYROPTOZY (nie apoptozy!) – przekształca nieaktywne interleukiny w aktywne.
Nekroza vs apoptoza
Nekroza: patologiczna, nieodwracalna, BIERNA (nie wymaga ATP), ZAWSZE stan zapalny. Czas + stężenie muszą przekroczyć próg wrażliwości komórki.
Morfologia nekrozy: spadek ATP → destrukcja organelli (mitochondria → siateczka → polisomy → lizosomy → jądro) → AUTOLIZA → PĘCZNIENIE → pęknięcie błony → sygnał zapalny.
| Cecha | Apoptoza | Nekroza |
|---|---|---|
| Aktywność | AKTYWNA (wymaga ATP) | BIERNA (bez ATP) |
| Dotyczy | Pojedynczych komórek | Grup komórek |
| Rozmiar | Zmniejszenie (kurczenie) | Pęcznienie (woda wnika) |
| Błona | Zachowana | Pęka |
| Zapalenie | BRAK | ZAWSZE |
| Końcowy efekt | Ciałka apoptotyczne | Autoliza |
Inne rodzaje śmierci komórkowej
KATASTROFA MITOTYCZNA: rozregulowana mitoza, brak prawidłowej segregacji chromosomów, komórki poliploidalne (4N zamiast 2N), destabilizacja mikrotubul, fragmentacja jądra, wielojądrowe komórki.
ONKOZA: pośredni etap prowadzący do apoptozy. Pęcznienie organelli, nieprawidłowe pompy jonowe, wzrost Ca²⁺ → proteazy Calvas. Wywołują: ROTAWIRUSY, bakterie Pseudomonas.
PYROPTOZA: zależna od KASPAZY 1. Wywołana przez SALMONELLA i SHIGELLA. Aktywuje IL-1β (migracja leukocytów) i IL-18 (aktywacja limfocytów T i makrofagów). WYWOŁUJE STAN ZAPALNY. Tworzenie kanałów w błonie → pęcznienie → pękanie.
AUTOFAGIA: komórka fagocytuje WŁASNE uszkodzone fragmenty. WOLNIEJSZA niż apoptoza. Częściowa kondensacja chromatyny BEZ fragmentacji jądra. Błona otacza uszkodzone organellum → lizosom → AUTOFAGOSOM → trawienie → odzysk składników. „Miecz obusieczny" w nowotworach.