Definicja i cele zapalenia - Zapalenie (łac. inflammatio) = reakcja OBRONNA organizmu na uszkodzenie, zakażenie lub czynnik szkodliwy - 3 cele zapalenia: 1) rozpoznanie przyczyny, 2) usunięcie przyczyny, 3) naprawa tkanki - Zapalenie OSTRE = pozytywne (pomaga zwalczyć przyczynę). Zapalenie PRZEWLEKŁE = szkodliwe (nie eliminuje patogenu, uszkadza tkanki) - Wymaga tkanek UNACZYNIONYCH — leukocyty docierają przez naczynia krwionośne - 5 klasycznych objawów: RUBOR (zaczerwienienie), TUMOR (obrzęk), DOLOR (ból), CALOR (ciepło), FUNCTIO LAESA (utrata funkcji)
Komórki zapalne - Neutrofile: fagocytoza, substancje bakteriobójcze, sieci NETs. DOMINUJĄ w zapaleniu OSTRYM bakteryjnym. Aktywne w PIERWSZYCH GODZINACH — "pierwsi naprawcy" - Monocyty → MAKROFAGI (w tkankach): fagocytoza dużych cząstek i martwych komórek. Monocytoza = infekcje, przewlekłe zapalenia (Leśniowski-Crohn, wrzodziejące zapalenie jelita grubego), choroby autoimmunologiczne, nowotwory - Limfocyty: odporność SWOISTA (nabyta), pamięć immunologiczna. B = PRZECIWCIAŁA. TH = koordynacja. TC = niszczenie komórek zakażonych wirusami. NK = zabijanie nowotworowych i wirusowych. Limfocytoza = wirusowa. Limfopenia = osłabiona odporność - Komórki plazmatyczne (plazmocyty): z limfocytów B, "fabryki przeciwciał" (immunoglobulin), żyją kilka dni, niektóre → komórki pamięci. Szpiczak plazmocytowy = nowotwór plazmocytów - Eozynofile: walka z PASOŻYTAMI i REAKCJE ALERGICZNE. Toksyczne białka niszczące pasożyty. Astma, AZS, gojenie ran. Eozynofilia = alergia/pasożyty. Eozynopenia = sepsa/stres - Bazofile: NAJMNIEJ LICZNE granulocyty. Magazynują HISTAMINĘ (rozszerza naczynia) + HEPARYNĘ (zapobiega krzepnięciu). Bazofilia = alergia/astma/niedoczynność tarczycy. Bazopenia = stres/nadczynność tarczycy - Fibroblasty: najliczniejsze komórki TKANKI ŁĄCZNEJ WŁAŚCIWEJ. Produkują KOLAGEN i ELASTYNĘ. Macierz pozakomórkowa. GOJENIE RAN (blizna). WŁÓKNIENIE (fibroza) = patologiczne namnażanie → tkanka łączna zastępuje narząd - Miofibroblasty: przejściowa forma fibroblast-komórka mięśniowa. Zawierają α-AKTYNĘ mięśni gładkich → kurczenie brzegów rany. Mogą powodować WŁÓKNIENIE i BLIZNOWACENIE (np. płuca po COVID-19)
Etapy rekrutacji leukocytów 1. MARGINACJA — leukocyty z centrum naczynia ku ścianom (śródbłonek) 2. TOCZENIE (rolling) — wiązanie z SELEKTYNAMI, toczenie jak piłeczki, jeszcze NIEAKTYWNE 3. AKTYWACJA — kontakt z HEMOKINĄ (chemokiną) na śródbłonku. Bez aktywacji → powrót do krwiobiegu 4. ŚCISŁA ADHEZJA — zmiana kształtu na PŁASKI, INTEGRYNY wiążą z ICAM, pseudopodia, pełzanie 5. DIAPEDEZA (transmigracja) — przejście przez barierę śródbłonka do tkanki, chemokiny kierują do celu
Fazy procesu zapalnego - Faza 1 — ALARM: uszkodzona tkanka → sygnał → bazofile/mastocyty → HISTAMINA → rozszerzenie naczyń → obrzęk, zaczerwienienie, ciepło, ból - Faza 2 — SPRZĄTANIE: NEUTROFILE pierwsze (bakterie) → MONOCYTY→makrofagi → EOZYNOFILE (alergia/pasożyty) → PLAZMOCYTY (przeciwciała) - Faza 3 — NAPRAWA: fibroblasty → kolagen → blizna. Miofibroblasty kurczą brzegi rany
Podział zapaleń wg czasu trwania | Typ | Czas | Komórki | Charakter | |-----|------|---------|-----------| | OSTRE (acuta) | godziny–dni | NEUTROFILE | pozytywne, wysiękowe | | PODOSTRE (subacuta) | kilkanaście dni | pośrednie | wysiękowe | | PRZEWLEKŁE (chronica) | miesiące–lata | LIMFOCYTY, MAKROFAGI | ZAWSZE szkodliwe |
Podział patomorfologiczny zapaleń - Uszkadzające (alterativa): dominuje martwica/zwyrodnienie. Wątroba, serce, nerki. Toksyny, trucizny, wirusy - Wysiękowe (exsudativa): dominuje wysięk (białka, enzymy, osocze). Wiele podtypów - Wytwórcze (proliferativa): wytwory tkankowe, mogą być mylone z NOWOTWOREM
Zapalenia wysiękowe — rodzaje - SUROWICZE — NAJŁAGODNIEJSZE. Przejrzysty, wodnisty, słomkowy wysięk. Mało białka, brak włóknika. Szybkie wchłanianie. Przykłady: pęcherz oparzeniowy II st., katar sienny, wodniak stawu, obrzęk po ukąszeniu - NIEŻYTOWE — tylko BŁONY ŚLUZOWE. Podtypy: surowiczy (przejrzysty, katar alergiczny), śluzowy (gęsty, lepki), ropny (mętny, żółto-zielony, bakteryjny). Katar, nieżyt żołądka, zapalenie spojówek - ROPNE — dominuje ROPA (martwe neutrofile + bakterie + złuszczone komórki + osocze). Bakterie ropotwórcze: S. aureus, S. pyogenes. Powierzchniowe: ropotok (błony śluzowe), ropniak (jamy surowicze). Głębokie ograniczone: ropień. Głębokie rozlane: ropowica, zastrzał, zanokcica. Czyraki: czyrak (torebka włosa + czop martwiczy), karbunkuł/karmułek (czyrak mnogi), czyraczność (nawracające), jęczmień (torebka rzęsy). POSOCZNICA (sepsa) = bakterie + toksyny we krwi. ROPNICA = sepsa z ropniami przerzutowymi. TOKSEMIA = toksyny we krwi. BAKTERIEMIA = okresowe bakterie we krwi - WŁÓKNIKOWE — fibrynogen → WŁÓKNIK (fibryna) w tkankach, szaro-białe kożuchy. Powierzchniowe: "SERCE KOSMATE" (zapalenie osierdzia z nitkami fibryny). Głębokie krupowe (włóknik luźno, łatwo oddzielić, płatowe zapalenie płuc). Głębokie rzekomobłoniaste (mocno związany) - RZEKOMOBŁONIASTE — szaro-żółto-biały NALOT (fibryna + obumarły nabłonek + leukocyty + bakterie). Mocno związany z podłożem → oderwanie = krwawienie. C. DIFFICILE (po antybiotykach, szpitalna), BŁONICA (C. diphtheriae, uduszenie u dzieci), CZERWONKA (Shigella) - KRWOTOCZNE — erytrocyty w wysięku, szybki wzrost przepuszczalności naczyń. Wirusy (ciężka grypa), WĄGLIK (B. anthracis), czynniki chemiczne. Krwotoczne zapalenie pęcherza (radioterapia), płuc, jelita grubego - WRZODZIEJĄCE — ubytek tkanki = WRZÓD (ulcus). Martwica > naprawa. Żołądek/dwunastnica, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, stopa cukrzycowa. Powikłania: KRWOTOK, PERFORACJA, bliznowacenie - ZGORZELINOWE — NAJCIĘŻSZA postać. Martwica + bakterie GNILNE. Rodzaje: biała, czerwona/czarna, GAZOWA (C. perfringens, trzeszczenie jak styropian). Tkanki brudnozielone/brunatne/czarne, silny zapach. Przykłady: zgorzelinowe zapalenie wyrostka (→zapalenie otrzewnej), NOMA/rak wodny (niedożywione dzieci)
Przykłady kliniczne - AZS (atopowe zapalenie skóry): przewlekłe, wieloczynnikowe. Nadmierna reaktywność komórek LANGERHANSA. IgE → TH2 → IL-4/IL-5 → uszkodzenie bariery naskórka. Ryzyko bliźnięta jednojajowe ~70%. Fazy: niemowlęca (twarz, do 2 lat), dziecięca (zgięcia łokciowe/podkolanowe, 3-11), młodzieżowa (12-23) - Zapalenie płuc: stan zapalny miąższu płucnego (pęcherzyki). Duszność, bóle klatki, kaszel, sinica. Bakteryjne ~70% (S. pneumoniae), wirusowe ~20%. Lokalizacja: odoskrzelowe, krupowe/płatowe, segmentalne. Szpitalne (oporne: Pseudomonas, E. coli, Klebsiella) vs pozaszpitalne - Opryszczka (HSV): HSV-1 (jama ustna) vs HSV-2 (narządy płciowe). NIE MA WYLECZENIA. Zakażenie LATENTNE: HSV-1 → zwój TRÓJDZIELNY, HSV-2 → nerwy RDZENIOWE. Reaktywacja: stres, gorączka, UV, miesiączka - Ropień pachy (hidradenitis suppurativa): ropne zapalenie gruczołów potowych APOKRYNOWYCH. Okres dojrzewania, częściej KOBIETY. Predyspozycje do czyraczności: HIV, cukrzyca, choroby nerek, AZS - Drogi szerzenia zapalenia: naczynia krwionośne, naczynia chłonne (prątki gruźlicy), przewody naturalne (ZUM), bezpośrednio (ropień wątroby → płuca)