Ukończono!

Czym jest patologia?

• Patologia = nauka o chorobie w najszerszym rozumieniu, parasol nad cala medycyną
• 3 zasadnicze elementy: etiologia (przyczyny choroby), patogeneza (mechanizmy powstawania i przebiegu), skutki chorób (zmiany morfologiczne i czynnościowe)
• Patomorfologia — ocena zmian morfologicznych (strukturalnych) w tkankach, narządach i komórkach; wywodzi się z anatomii patologicznej; wykorzystuje mikroskopię świetlną, elektronową i badanie autopsyjne; ocenia zmiany zapalne, nowotworowe, zwyrodnieniowe
• Patofizjologia — bada zaburzenia procesów fizjologicznych: co sprawiło, że normalne procesy stały się patologiczne

Nauki wspomagające patologię

• Anatomia — prawidłowa budowa narządów
• Histologia — tkanki pod mikroskopem
• Biologia molekularna — ABSOLUTNIE KLUCZOWA: diagnostyka nowotworów, przyczyna zgonu, fenotypowanie DNA, leki spersonalizowane, terapie celowane, identyfikacja zakażonych komórek
• Fenotypowanie DNA — określenie na podstawie materiału genetycznego jak wyglądał człowiek (wzrost, budowa, kolor włosów, kolor oczu)
• Biochemia — zaburzenia metaboliczne
• Genetyka medyczna — podłoże genetyczne chorób
• Medycyna sądowa — badania autopsyjne

Rudolf Virchow — ojciec patomorfologii

• Odkrył i opisał białaczkę (duże odstępstwa we krwi)
• Opracował techniki barwienia preparatów histologicznych
• Jako pierwszy opisał, że komórka prawidłowa może stać się nieprawidłową (fundamentalne dla onkologii)
• Podręcznik: Patologia Robinsa (wyd. Edra) — podstawowa książka na egzamin; też: Patofizjologia kliniczna prof. Olszaneckiej, Histopatologia, Patologia czyli słowo o chorobie prof. Sahury

Historia sekcji zwłok

• Starożytność (~300 p.n.e.): Herofilos z Aleksandrii — pierwsze sekcje ludzkie; Galen — sekcje głównie na zwierzętach, wielki rewolucjonista anatomii, dominował przez wieki
• Średniowiecze: Kościół hamował rozwój (bezczeszczenie zwłok); od XIII wieku sekcje nabierają charakteru naukowego
• Pierwsza udokumentowana sekcja: 1404, północne Alpy
• Pierwsza w Polsce: Gdańsk, 1613, Joachim Olech — sprzedawano bilety jak do kina/teatru!
• XIX wiek: rewolucja w patomorfologii, masowe sekcje, przełomowe odkrycia, wykradanie zwłok z cmentarzy
• Współcześnie: sekcje naukowo-lekarskie (diagnostyczne/naukowe) vs sądowe (organy ścigania, podejrzenie przestępstwa, niewyjaśniona przyczyna zgonu)
• Autopsja: ocena makroskopowa (gołym okiem — wielkość, kolor, konsystencja, zbliznowacenia, zawały, guzy) + ocena mikroskopowa (wycinki, preparaty histopatologiczne, mikroskop)

Materiały diagnostyczne w patomorfologii

• Materiał pooperacyjny: narządy/fragmenty z operacji (pęcherzyk żółciowy, wyrostek robaczkowy, fragment jelita, pierś po mastektomii) — niezwłocznie do wiaderka z 10% formaliną
• Materiał endoskopowy: gastroskopia (żołądek, przełyk, dwunastnica), kolonoskopia (jelito grube), bronchoskopia (drzewo oskrzelowe)
• Wyskrobiny z jam ciała: trzon/szyjka macicy — ocena nabłonka
• Łożysko i pępowina: galareta Whartona, badanie pozwala stwierdzić zaburzenia genetyczne poronionego dziecka
• Płyny z jam ciała: opłucna, otrzewna, mózgowo-rdzeniowy — zawierają komórki nabłonkowe, patogeny, bakterie, czasem komórki nowotworowe oderwane od guza
• Wymaz: np. szyjka macicy, specjalna szczoteczka (miotełka), preparat cytologiczny, ocena dysplazji komórkowej

Formalina 10%

• Toksyczna ale kluczowa
• Dwie funkcje: zabezpiecza przed gniciem + zachowuje (zamraża) strukturę tkankową
• Materiał niezwłocznie po pobraniu do formaliny!

6 etapów preparatu histopatologicznego

1. Utrwalenie — 10% formalina
2. Obróbka makroskopowa — patolog ogląda gołym okiem, wycina fragmenty
3. Zatopienie w parafinie — koszyczek z numerem pacjenta, bloczek parafinowy (mydełko), zapewnia stabilność cięcia
4. Krojenie na mikrotomie — cieniutkie skrawki na szkiełko podstawowe
5. Barwienie — np. HE
6. Zaklejenie — szkiełko nakrywkowe + balsam kanadyjski

Barwienia histopatologiczne

Rodzaje biopsji

• Gruboigłowa — słupek tkanki, gruba igła, pod USG; piersi najczęściej + nerki + wątroba; NIE BOLI (jak ukłucie komara)
• BAC/cienkoigłowa — pojedyncze komórki, cienka igła; tarczyca najczęściej + węzły chłonne + nerki
• Mamotomiczna/próżniowa — nowoczesna odmiana gruboigłowej, dużo materiału, możliwe całkowite usunięcie zmiany
• Płynna (liquid biopsy) — badanie krwi, krążące komórki nowotworowe lub fragmenty DNA, nieinwazyjna diagnostyka nowotworów

Mikroskopia

• Świetlna — podstawowe narzędzie, w każdym zakładzie, standardowe powiększenia
• Elektronowa — rzadziej, drogie, badania naukowe, ultrastruktura organelli
• Immunofluorescencja — znakowanie fluorescencyjne przeciwciał + antygeny, mikroskop fluorescencyjny, diagnostyka wirusologiczna (np. geny wirusowe)

Zdrowie i choroba

• Zdrowie — stan dobrego samopoczucia psychicznego, fizycznego i społecznego; w patologii absolutne zdrowie praktycznie nie istnieje
• Choroba = REAKCJA ORGANIZMU NA CZYNNIK CHOROBOTWÓRCZY; reakcja jest indywidualna (ten sam wirus grypy: u jednego gorączka 40 st., u innego lekki katar)
• Odczynowość organizmu — indywidualny sposób reakcji na czynnik chorobotwórczy; zależy od: stanu układu immunologicznego, czynników genetycznych, wieku, chorób współistniejących, stylu życia; silna reakcja (gorączka) jest KORZYSTNA = układ walczy
• Etiologia (gr. aitia = przyczyna) — nauka o przyczynach chorób; np. grypa to Influenzavirus, angina to S.aureus/S.pyogenes, rak szyjki macicy to HPV 16/18/33/36
• Patogeneza (gr. pathos = cierpienie, genesis = powstawanie) — mechanizm powstawania i przebiegu; droga cierpienia od zadziałania czynnika do zakończenia (wyzdrowienie/przewlekłość/śmierć)
• Zmiany morfologiczne — zmiany budowy narządów/tkanek (widoczne gołym okiem/USG/TK/mikroskop, np. powiększona wątroba, zmieniony kształt serca)
• Zmiany czynnościowe — zaburzenia funkcji (np. niewydolność nerek = zaburzona filtracja, niewydolność serca = zaburzone pompowanie)