Ukończono!

Escherichia coli (E. coli)

Należy do rodziny Enterobacteriaceae (pałeczki jelitowe). Większość szczepów to komensale jelitowe, niektóre to patogeny oportunistyczne. Czynniki wirulencji: otoczka/biofilm (ochrona przed fagocytozą), rzęski/fimbrie (przyczepianie do nabłonka), witka/flagellum (ruch), enterotoksyny (uszkadzanie nabłonka). Szczepy patogenne: EPEC (biegunki niemowląt), ETEC (cholera podróżnych), EAEC (przewlekłe biegunki), STEC/VTEC O157 (krwotoczne zapalenie jelita grubego + HUS — może być śmiertelny). W szpitalu: oporna na wiele antybiotyków. Wywołuje: ZUM, posocznicę, zapalenie żołądka i jelit.

Salmonella

Przede wszystkim ostre zatrucia pokarmowe — u zdrowych ustępuje w ~tydzień. Objawy: wodnista biegunka (czasem z krwią), silne kurczowe bóle brzucha, nudności/wymioty, gorączka do 40°C. Źródła: surowe jaja i produkty (majonezy, lody), surowe mięso (szczególnie drób), zanieczyszczona woda, kontakt ze zwierzętami (ptaki), niepasteryzowane mleko. Szczyt zachorowań: maj-czerwiec (komunia, grillowanie). Salmonella typhi = dur brzuszny. Leczenie: zazwyczaj BEZ antybiotyków — nawadnianie, elektrolity, dieta lekkostrawna. Antybiotyki tylko w ciężkich przypadkach lub grupach ryzyka.

Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty)

Wytwarza enterotoksynę oporną na wysoką temperaturę — gotowanie jej NIE niszczy. Choroby: zakażenia skóry (czyraki, ropnie, liszaje), zapalenie sutka u karmiących, jęczmień (hordeolum), posocznica. Objawy skórne: zaczerwienienie, pękanie skóry, pieczenie, sączenie. MRSA = oporny na metycylinę — przed leczeniem konieczny antybiogram. Jęczmień: NIE WOLNO WYCISKAĆ (rozprzestrzenienie gronkowca → zapalenie spojówek). Babciny sposób z pocieraniem złotem zwiększa temperaturę i przyspiesza pęknięcie.

Streptococcus (paciorkowce)

• S. pyogenes (ropotwórczy): anginy ropne, róża, szkarlatyna, liszajec, posocznica, choroby reumatyczne, ropień zęba, zapalenie wsierdzia
• S. viridans (zieleniujący): zapalenie wsierdzia
• S. faecalis (kałowy/enterokoki): ZUM, zapalenie pęcherzyka żółciowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• S. agalactiae (GBS): składnik naturalnej flory, dla kobiety nieszkodliwy, ale POWAŻNE ZAGROŻENIE DLA PŁODU I NOWORODKA (uszkodzenie błon płodowych, przedwczesny poród, śmierć wewnątrzmaciczna). W ciąży: wymaz z pochwy i odbytu w kierunku GBS
• S. pneumoniae: dwoinka zapalenia płuc — główna przyczyna zapalenia płuc

Candida albicans

Grzyb naturalnie zamieszkujący jelita, jamę ustną, skórę, drogi rodne. Wywołuje kandydozę (drożdżycę). Jama ustna: pleśniawki (białe serowate naloty, pieczenie, nieprzyjemny zapach). Układ rozrodczy: kobiety (świąd, pieczenie, gęste upławy), mężczyźni (zaczerwienienie żołędzi, białe grudki). Skóra: czerwone, swędzące zmiany w fałdach; paznokcie żółtawe/matowe. Pokarmowy: wzdęcia, bóle brzucha, biegunki/zaparcia. Inne objawy: zmęczenie, zaćma, zapalenie gardła, ZUM, bóle reumatyczne, PMS, wilczy apetyt. Czynniki predysponujące: 1) długotrwała antybiotykoterapia, 2) dieta bogata w cukry, 3) choroby osłabiające odporność (cukrzyca, HIV), 4) sterydy, 5) antykoncepcja hormonalna.

Corynebacterium diphtheriae (maczugowiec błonnicy)

Wywołuje błonnicę (dyfteryt, krup, dławiec), głównie u dzieci. Objawy: cuchnący oddech, szarobrunatne naloty na gardle, pogrubiona szyja, obrzęk tchawicy → możliwe uduszenie. Powikłania: zaburzenia akcji serca, uszkodzenie nerek/wątroby, neurologiczne. Szczepionka DTP OBOWIĄZKOWA (Diphtheria, Tetanus, Pertussis). Starsi mogą wymagać doszczepienia.

Vibrio cholerae (przecinkowiec cholery)

W Polsce nie występuje — przywożona z zagranicy. Cechy: pacjent NIE gorączkuje, BRAK bólu brzucha. Wodnista biegunka BEZ śluzu i krwi, rybi zapach, stolce jak popłuczyny ryżowe. Powikłania: szybkie odwodnienie (groźne u dzieci/seniorów), drżenia mięśniowe, zaburzenia rytmu serca, apatia, śmierć.

Treponema pallidum (kiła)

• Kiła pierwotna (~3 tyg.): twardy wrzód, niebolesny, samoistnie zanika
• Kiła wtórna (9-10 tyg.): osutka na dłoniach i podeszwach, bóle gardła, powiększone węzły
• Kiła utajona: brak objawów
• Kiła późna (lata): uszkodzenie OUN, zaburzenia widzenia, zmiany osobowości
• Leczenie: penicylina

Clostridium botulinum (laseczka jadu kiełbasianego)

Wytwarza toksynę botulinową — jedna z najsilniejszych trucizn. Źródła: konserwy (wybrzuszone puszki), przetwory domowe, mięso, ryby. MIÓD — absolutnie NIE podawać dzieciom <1 roku życia. Objawy: zaburzenia widzenia, opadanie powiek, problemy z mową/połykaniem, paraliż mięśni, niewydolność oddechowa. Profilaktyka: gotowanie 100°C/10 min. Zastosowania botoksu: neurologia, estetyka, bruksizm, nadpotliwość, migreny, kręgosłup.

Pasożyty

• Giardia intestinalis (lamblia): najczęstszy patogen jelitowy u dzieci w przedszkolach, leczenie: metronidazol
• Tasiemce: T. solium (uzbrojony, wieprzowina, haczyki, wągrzycę — najgroźniejszy), T. saginata (nieuzbrojony, wołowina), D. latum (bruzdogłowiec, surowe ryby, do 20 m), H. nana (karłowaty, brudne ręce, najczęstszy u dzieci). Objawy: problemy trawienne, spadek masy, drażliwość
• Ascaris lumbricoides (glista): objawy brzuszne + płucne + alergiczne + nerwowe. Może uszkodzić OUN → niedorozwój u dzieci
• Roztocza: kurz, pierzyny, alergie. Eliminacja: zamrażanie

Toksyny biologiczne

• Roślinne: glikozydy nasercowe (konwalia, naparstnica — zaburzenia pamięci, bóle głowy, zawroty, problemy z zasypianiem, nie trzymać w sypialni!), alkaloidy (jaskrowate, makowate, liliowate)
• Zwierzęce: salamandryna (salamandra plamista) — alkaloid steroidowy + neurotoksyna, atakuje OUN, drgawki, porażenie OUN, podnosi ciśnienie przez obkurczenie naczyń
• Grzybów: grzyby halucynogenne. Amatoksyny (muchomor sromotnikowy) — martwica hepatocytów, w 2 godziny mogą zniszczyć 90% komórek wątrobowych