Patogeny biologiczne - wirusy (powtórka)

1. Czynniki chorobotwórcze - podział

Trzy główne grupy czynników chorobotwórczych:

Chemiczne

• SO₂ (dwutlenek siarki) - powstaje przy spalaniu węgla, powoduje kwaśne deszcze, uszkadza układ oddechowy
• NOₓ (tlenki azotu) - emitowane przez silniki przemysłowe i samochodowe, uszkadzają układ oddechowy
• Pyły zawieszone - szczególnie na Śląsku; obciążają układ oddechowy, ograniczają światło słoneczne → zaburzona synteza witaminy D₃ → krzywica (rachitis)
• Węglowodory aromatyczne - w dymie papierosowym i wędzarskim, wysoce rakotwórcze (kancerogenne), najważniejszy czynnik ryzyka nowotworów
• CO (tlenek węgla) - ze spalania benzyny, blokuje wiązanie hemu z tlenem w hemoglobinie → niedotlenienie → w wysokich stężeniach śmiertelny

Fizyczne

• UV (UVA, UVB) - uszkadza DNA komórek skóry → czerniak (melanoma) i inne nowotwory skóry
• RTG / promieniowanie gamma (jonizujące) - uszkadza DNA → mutacje → nowotwory
• Hałas - uszkadza komórki rzęsate narządu Cortiego (narząd spiralny w uchu wewnętrznym) → niedosłuch
• Wibracje - uszkadzają naczynia i nerwy → choroba wibracyjna

Biologiczne

• Wirusy, bakterie, grzyby, pasożyty

2. Wirus grypy (Influenzavirus)

Typy wirusa grypy

Budowa typu A

• Hemaglutynina (H) - 15 typów, umożliwia wnikanie do komórki
• Neuraminidaza (N) - 9 typów, ułatwia uwalnianie nowych wirionów
• Podtypy: H1N1, H3N2 itd. Aktualnie w Polsce: AH3N2

Epidemiologia

• Epidemie co roku, zimą
• Dane z kwietnia 2022: 86 990 zachorowań w jednym tygodniu

Grypa hiszpanka (1918-1920)

• Podtyp H1N1, największa pandemia w historii
• Więcej ofiar niż I wojna światowa
• NIE pochodzi z Hiszpanii (prawdopodobnie z USA) - nazwa, bo Hiszpania jako kraj neutralny swobodnie informowała w prasie

Objawy grypy

• Oddechowe: katar, kaszel, ból gardła
• Ogólne: gorączka, bóle głowy, bóle mięśni, osłabienie

Powikłania grypy

1. Pierwotne wirusowe zapalenie płuc
2. Wtórne bakteryjne zapalenie płuc - wirus lizuje komórki nabłonka urzęsionego → bakterie dostają się do dolnych dróg oddechowych (głównie starsi + choroby współistniejące)
3. Zawał mięśnia sercowego (rzadkie, ale poważne)
4. Zespół Guillaina-Barrégo (rzadkie, porażenie układu nerwowego)

Leczenie grypy

• U zdrowych: OBJAWOWO, bez leków przeciwwirusowych
• Amantadyna: hamuje odpłaszczanie wirusa, działa TYLKO na typ A (nie B!), wskazana u osób niezaszczepionych z grup ryzyka, źle tolerowana przez osoby starsze (objawy z OUN)
• Zanamiwir: inhibitor neuraminidazy - hamuje uwalnianie nowych cząsteczek wirusa z zainfekowanych komórek, wskazany u osób obciążonych innymi chorobami

3. HPV - Human Papillomavirus

Charakterystyka

• Wirus DNA (dsDNA), rodzina Papoviridae
• Tropizm do komórek nabłonkowych (nabłonek płaski: skóra i błony śluzowe)
• Przenoszenie: kontakt bezpośredni (skórny) + kontakt seksualny

Konsekwencje zakażenia - trzy grupy

Diagnostyka HPV

• Brodawki: rozpoznanie gołym okiem
• Cytologia: koilocyty (komórki z wakuolizacją cytoplazmy wokół jądra)
• PCR - wykrywa DNA wirusa

Leczenie HPV

• Regresja samoistna możliwa
• Brodawki płciowe: krioterapia (wymrażanie) + podofilina (cytostatyk)
• Zmiany rozległe: interferon, wycięcie elektryczne

Szczepionka GARDASIL

• 9-walentna (chroni przed 9 typami HPV)
• Zalecana: planujący rodzinę, osoby z wieloma partnerami, osłabiona odporność
• Działanie profilaktyczne (nie leczy istniejących zmian)

4. HCV - Hepatitis C Virus

Charakterystyka

• Wirus RNA, rodzina Flaviviridae (spokrewniony z wirusem gorączki żółtej)
• 6 genotypów (cyfry arabskie) + podtypy (litery)
• Budowa: otoczka lipidowa, glikoproteiny E1 i E2, białko rdzeniowe (białko C), RNA

Drogi zakażenia (przez KREW - jak HBV i HIV)

• Igły/strzykawki (narkomani + placówki medyczne)
• Narzędzia stomatologiczne, kosmetyczne (tatuaż, piercing), fryzjerskie
• Transfuzje (przed wprowadzeniem badań przesiewowych)

"Cichy zabójca" - przebieg kliniczny

• Faza wczesna (2 tyg. - 6 mies.): często bezobjawowa, rzadko dyspepsja/zmęczenie, żółtaczka rzadko; ALT/AST/GGTP podwyższone kilkakrotnie (zwykle <1000 j/l)
• Faza przewlekła (po 6 mies.): mało nasilone objawy, powolne niszczenie miąższu wątroby
• Progresja: marskość wątroby → niewydolność wątroby → rak wątrobowo-komórkowy (HCC)

Czynniki nasilające uszkodzenie wątroby

1. Starszy wiek
2. Płeć męska
3. Nadużywanie alkoholu

Diagnostyka dwuetapowa

1. Serologiczna: anty-HCV IgG → reaktywny = kontakt z wirusem (dalsze badania); niereaktywny = brak kontaktu
2. Molekularna: PCR - RNA HCV → dodatni = aktywne zakażenie; ujemny = brak aktywnego zakażenia lub fałszywy wynik serologiczny

Leczenie

• Interferon + rybawiryna (6-12 mies.) - eliminacja u ok. 45% zakażonych
• Inhibitory proteazy - znacznie skuteczniejsze (nowsza generacja leków)

Profilaktyka

• NIE MA szczepionki (w odróżnieniu od HBV!) - próby nie powiodły się
• Jednorazowe igły/strzykawki
• Sterylizacja narzędzi
• Unikanie kontaktu z cudzą krwią